Koloseum to najbardziej rozpoznawalny symbol starożytnego Rzymu i jedna z najważniejszych atrakcji turystycznych świata. Ten monumentalny amfiteatr zachwyca skalą i doskonałością architektoniczną, przyciągając każdego roku miliony zwiedzających pragnących poczuć atmosferę cesarskiego Rzymu. Starożytna budowla przypomina o potędze imperium, które przez wieki kształtowało oblicze Europy.
Historia budowy Amfiteatru Flawiuszów
Budowa Koloseum rozpoczęła się około roku 70 lub 72 naszej ery z inicjatywy cesarza Wespazjana, założyciela dynastii Flawiuszów. Amfiteatr wzniesiono na miejscu sztucznego jeziora, które było częścią ogromnego kompleksu pałacowego cesarza Nerona zwanego Domus Aurea. Po śmierci Nerona i katastrofalnym pożarze Rzymu w 64 roku naszej ery, nowa dynastia postanowiła oddać to miejsce ludowi.
Ukończenie budowy nastąpiło w 80 roku naszej ery za panowania Tytusa, syna Wespazjana. Uroczystości inauguracyjne trwały sto dni i obejmowały pokazy gladiatorów, polowania na dzikie zwierzęta oraz inscenizowane bitwy morskie. Ostatnie prace wykończeniowe przeprowadził cesarz Domicjan, który dodał podziemia służące do przechowywania zwierząt i przygotowywania scenerii.
Architektura i wymiary Koloseum
Amfiteatr Flawiuszów zbudowano na planie elipsy o długości 188 metrów i szerokości 156 metrów. Obwód budowli wynosi 524 metry, a wysokość sięga 48,5 metra. Arena w centrum mierzy blisko 4000 metrów kwadratowych. Koloseum mogło pomieścić od 45 do 50 tysięcy widzów rozmieszczonych na czterech kondygnacjach według hierarchii społecznej.
Konstrukcja składa się z czterech pięter zewnętrznych, z których trzy pierwsze wyposażone są w arkady zwieńczone kolumnami – porządek dorycki na parterze, joński na pierwszym piętrze i koryncki na drugim. Czwarte piętro było pełne, z małymi oknami i wspornikami podtrzymującymi maszty rozpiętego nad widownią markizowego dachu zwanego velarium, który chronił widzów przed słońcem.
System podziemi Koloseum
Pod areną znajdowały się rozbudowane podziemia zwane hipogeum, będące prawdziwym arcydziełem inżynierii. Ten dwupoziomowy labirynt korytarzy i komór służył do przechowywania zwierząt, trzymania gladiatorów oraz magazynowania rekwizytów. System pochylni i wind hydraulicznych umożliwiał spektakularne wynurzanie się gladiatorów i dzikich zwierząt bezpośrednio na arenę.
Przeznaczenie Koloseum i wydarzenia
Koloseum było miejscem odbywania się krwawych rozrywek dla rzymskiego ludu. Najbardziej popularne były walki gladiatorów – profesjonalnych wojowników, którzy często walczyli na śmierć i życie. Różne typy gladiatorów, wyposażonych w odmienne rodzaje broni, starali się zdobyć przychylność tłumu swoją odwagą i umiejętnościami.
Inną formą rozrywki były polowania na dzikie zwierzęta. Na arenę sprowadzano egzotyczne zwierzęta z odległych prowincji imperium:
- lwy i tygrysy z Afryki i Azji
- niedźwiedzie z północnych terenów
- słonie i nosorożce
- krokodyle i hieny
- lamparty i pantery
Organizowano również naumachie – inscenizowane bitwy morskie, do których zalewano arenę wodą. Takie przedstawienia wymagały ogromnych nakładów finansowych i logistycznych, dlatego odbywały się stosunkowo rzadko.
Skąd pochodzi nazwa Koloseum?
Pierwotna nazwa brzmiała Amfiteatr Flawiuszów, na cześć dynastii, która go wybudowała. Nazwa Koloseum pojawiła się dopiero w średniowieczu i najprawdopodobniej pochodzi od stojącego w pobliżu kolosalnego posągu Nerona zwanego Kolosem. Brązowa statua mierzyła około 35 metrów wysokości i przedstawiała cesarza w postaci boga słońca Sol Invictus.
Upadek i późniejsze losy
Po upadku cesarstwa rzymskiego Koloseum stopniowo popadało w ruinę. Ostatnie walki gladiatorów odbyły się prawdopodobnie na początku V wieku, a polowania na zwierzęta w połowie VI wieku. Budowlę dosięgły trzęsienia ziemi, a kamienie z amfiteatru wykorzystywano jako materiał budowlany do wznoszenia innych budynków Rzymu, w tym bazyliki św. Piotra.
W średniowieczu Koloseum służyło różnym celom – mieściły się w nim warsztaty rzemieślnicze, mieszkania, a nawet kościół. Dopiero w XVIII wieku papież Benedykt XIV poświęcił arenę jako miejsce męczeństwa wczesnych chrześcijan, co zapoczątkowało starania o ochronę zabytku. W XIX i XX wieku przeprowadzono liczne prace restauracyjne przywracające część dawnej świetności.
Zwiedzanie Koloseum
Amfiteatr jest otwarty przez cały rok z wyjątkiem 1 stycznia i 25 grudnia. Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od pory roku – latem obiekt jest czynny od 8:30 do 19:15, zimą do 16:30. Ostatnie wejście możliwe jest godzinę przed zamknięciem. Na zwiedzanie samego Koloseum warto przeznaczyć około godziny, choć kompleksowa wizyta wraz z Forum Romanum i Palatynem może zająć 3-4 godziny.
Najlepszym momentem na wizytę są wczesne godziny poranne zaraz po otwarciu lub późne popołudnie przed zamknięciem, gdy tłumy są mniejsze. W miesiącach letnich warto zabrać nakrycie głowy, wodę i zastosować krem z filtrem przeciwsłonecznym, gdyż większość areny jest nieosłonięta. Zalecane jest wygodne obuwie – odradzamy klapki i buty na obcasie ze względu na nierówny teren.
Obecnie wejście dla zwiedzających indywidualnych znajduje się przy Sperone Valadier. Po przekroczeniu progu warto skierować się na pierwsze piętro, gdzie znajdują się tablice informacyjne, eksponaty archeologiczne oraz imponująca makieta amfiteatru. Z tego poziomu roztacza się doskonały widok na całą arenę i podziemia.
Rodzaje biletów do Koloseum
Dostępnych jest kilka opcji biletów umożliwiających zwiedzanie. Standardowy bilet obejmuje wstęp do Koloseum, Forum Romanum i Palatynu i jest ważny przez 24 godziny od pierwszego wejścia. Istnieją również bilety z przewodnikiem, które pozwalają odwiedzić niedostępne dla zwykłych turystów miejsca, takie jak podziemia czy górne kondygnacje.
Zdecydowanie zaleca się zakup biletów online z wyprzedzeniem, co pozwala ominąć długie kolejki przy kasach. W szczycie sezonu turystycznego oczekiwanie może trwać nawet kilka godzin. Rezerwacja internetowa umożliwia wejście o określonej godzinie przez osobne wejście.
Ciekawostki o Koloseum
Konstrukcja amfiteatru powstała bez użycia zaprawy – kamienne bloki łączono metalowymi klamrami, które w średniowieczu były masowo wykuwane i przetapiane, co pozostawiło widoczne do dziś otwory w murach. Do budowy zużyto około 100 tysięcy metrów sześciennych trawertynowego wapienia, który transportowano z odległych kamieniołomów.
System velarium, rozpiętego nad widownią markizowego dachu, obsługiwany był przez doświadczonych marynarzy z floty w Misenum. Manipulowanie ogromną konstrukcją składającą się z lnianego płótna i lin wymagało precyzji i koordynacji kilkudziesięciu osób.
W 2007 roku Koloseum zostało uznane za jeden z siedmiu nowych cudów świata, co potwierdza jego wyjątkowe znaczenie kulturowe. Obecnie stanowi symbol walki przeciwko karze śmierci – od 1999 roku za każdym razem, gdy gdziekolwiek na świecie zniesiono karę śmierci lub darowano życie skazańcowi, iluminacja nocna amfiteatru zmienia kolor z białego na złoty.
